Onze samenleving wordt vaak gekarakteriseerd als een netwerk-samenleving. Hoewel het moeilijk is om een goede typering te geven voor de tijd waarin je leeft (te weinig afstand!), lijkt deze analyse wel steeds vaker juist en verhelderend. Mensen maken immers niet langer deel uit van eenduidige groepen en verbanden, maar participeren in talloze verschillende netwerken.
De samenleving van het begin van de vorige eeuw (tot ver in de jaren ’70!) kenmerkte zich door de zuilen. Was je gereformeerd, dan stemde je ARP (later CDA), was je lid van de NCRV en het CNV en las je De Standaard of Trouw. En wie wilde studeren ging vanzelfsprekend naar de VU. Dat was de gereformeerde zuil. Zo was er ook de Rooms-katholieke zuil, de socialistische zuil, de liberale zuil. Elke zuil had haar eigen kerk, omroep, krant, vakbond, partij en school. Binnen die zuil had je niet veel te vrezen – er werden gelijke waarden en normen gehanteerd en de sociale code was duidelijk. Een overzichtelijke maar ook erg starre samenleving. Wee, wie zich buiten de zuilen bewoog!
Sinds de jaren ’60 is er een proces van ontzuiling begonnen. Mensen bewogen zich niet langer binnen de grenzen van een levensbeschouwelijke groep. Er trad grote diversiteit en variatie op. Het begin van de ontzuiling wordt vaak verbonden aan de opkomst van de massamedia zoals de televisie. Die bereikte immers iedereen, ongeacht de zuil. De daarop volgende stap, de verandering naar een netwerksamenleving kan volgens velen verbonden worden aan de opkomst van het internet. Het is vooral de Spaanse socioloog Manuel Castells geweest die naar deze ontwikkeling diepgaand onderzoek heeft gepleegd. Deel 1 van zijn grote trilogie over de Informatie-eeuw heeft de veelzeggende titel: ‘The rise of the Network Society’.
Mensen maken deel uit van zeer verschillende verbanden, die niet meer worden bepaald door levensovertuiging alleen. Je werkkring is een andere dan de kring waarin je recreëert, je vriendenkring kan volledig los staan van de geloofsgemeenschap waar je deel van uit maakt. Internet creëert zelf ook tal van nieuwe virtuele netwerken, de ene serieuzer dan de ander: Hyves, LinkedIn, Facebook, Twitter en vele andere. Je vormt er een gemeenschap met mensen die je vaak persoonlijk niet kent. De verbondenheid met een netwerk is veel losser, want tijdelijker en minder verplichtend, dan de verbondenheid met de zuil van weleer.
De vraag die ik mezelf wil stellen in dit verband is: wat doet deze verandering in de samenleving met het instituut kerk? De traditionele kerken hebben nog altijd de vorm en organisatie van de verzuilde tijd. Is de overgang van de verzuilde samenleving naar de netwerksamenleving alleen maar een bedreiging voor de kerk zoals we haar kennen, of liggen er ook nieuwe kansen en uitdagingen? Ik ben – het zal je niet verbazen - overtuigd van het laatste en wil proberen daarvan een paar zaken te beschrijven. Denk maar eens mee!
Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl
Vervolg: deel 2
De samenleving van het begin van de vorige eeuw (tot ver in de jaren ’70!) kenmerkte zich door de zuilen. Was je gereformeerd, dan stemde je ARP (later CDA), was je lid van de NCRV en het CNV en las je De Standaard of Trouw. En wie wilde studeren ging vanzelfsprekend naar de VU. Dat was de gereformeerde zuil. Zo was er ook de Rooms-katholieke zuil, de socialistische zuil, de liberale zuil. Elke zuil had haar eigen kerk, omroep, krant, vakbond, partij en school. Binnen die zuil had je niet veel te vrezen – er werden gelijke waarden en normen gehanteerd en de sociale code was duidelijk. Een overzichtelijke maar ook erg starre samenleving. Wee, wie zich buiten de zuilen bewoog!
Sinds de jaren ’60 is er een proces van ontzuiling begonnen. Mensen bewogen zich niet langer binnen de grenzen van een levensbeschouwelijke groep. Er trad grote diversiteit en variatie op. Het begin van de ontzuiling wordt vaak verbonden aan de opkomst van de massamedia zoals de televisie. Die bereikte immers iedereen, ongeacht de zuil. De daarop volgende stap, de verandering naar een netwerksamenleving kan volgens velen verbonden worden aan de opkomst van het internet. Het is vooral de Spaanse socioloog Manuel Castells geweest die naar deze ontwikkeling diepgaand onderzoek heeft gepleegd. Deel 1 van zijn grote trilogie over de Informatie-eeuw heeft de veelzeggende titel: ‘The rise of the Network Society’.
Mensen maken deel uit van zeer verschillende verbanden, die niet meer worden bepaald door levensovertuiging alleen. Je werkkring is een andere dan de kring waarin je recreëert, je vriendenkring kan volledig los staan van de geloofsgemeenschap waar je deel van uit maakt. Internet creëert zelf ook tal van nieuwe virtuele netwerken, de ene serieuzer dan de ander: Hyves, LinkedIn, Facebook, Twitter en vele andere. Je vormt er een gemeenschap met mensen die je vaak persoonlijk niet kent. De verbondenheid met een netwerk is veel losser, want tijdelijker en minder verplichtend, dan de verbondenheid met de zuil van weleer.
De vraag die ik mezelf wil stellen in dit verband is: wat doet deze verandering in de samenleving met het instituut kerk? De traditionele kerken hebben nog altijd de vorm en organisatie van de verzuilde tijd. Is de overgang van de verzuilde samenleving naar de netwerksamenleving alleen maar een bedreiging voor de kerk zoals we haar kennen, of liggen er ook nieuwe kansen en uitdagingen? Ik ben – het zal je niet verbazen - overtuigd van het laatste en wil proberen daarvan een paar zaken te beschrijven. Denk maar eens mee!
Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl
Vervolg: deel 2
1 reactie(s) (klik hier om te reageren!):
De randen van de kerk zijn minder helder. Met name jongeren hechten minder aan bijvoorbeeld denominaties. De kerk is één deel van het netwerk, maar er zijn veel meer. Kerken zullen er aan moeten wennen dat ze niet de enige religieuze aanbieder zijn. Concreet betekent het dat de kerk de leden niet consequent "binnen" kan houden.
Een reactie plaatsen