We waren ooit evangelisch, we zijn emerging – maar wat nu? (3)

Er is op tal van blogs een levendige discussie ontstaan naar aanleiding van de genoemde symposia en boeken. Emerging church valt weliswaar niet samen met wat daarvan zichtbaar is op internet, maar velen die zich zo noemen blijken niet alleen te beschikken over een vaardige pen maar vaak ook over een eigen virtuele zeepkist, de weblog genaamd. En de blogosfeer zindert – ik doe er naar hartelust aan mee. Hierbij mijn derde en voorlopig laatste deel van de reflecties op ‘Pionieren voor het Koninkrijk’ en ‘Ooit evangelisch’. Een aantal boekbesprekingen hou je nog van me tegoed.

(3) Nieuwe focus en de ‘tweede spontaniteit’

Emergers zijn actief op internet en zijn intensief met elkaar in gesprek. Zo’n anderhalf jaar geleden stuitte ik zelf voor het eerst op de voor mij onbekende naam ‘emerging church’ en ik herkende veel van wat ik las bij de voornamelijk Engelstalige bloggers die ik ontdekte. Zonder te weten van het bestaan ervan, bleek ik te horen bij een nieuwe stroming in het kerkelijk landschap. Korte tijd later ontdekte ik tot mijn eigen verbazing dat ik zelfs actief gelezen werd door bloggers in Nederland die zichzelf met dezelfde naam tooiden. Ik was herkend als een ‘emerging blogger’.

Nu, anderhalf jaar later, moet ik constateren dat ik me ook heb gedragen als een emerging blogger. Want één van de kenmerken van deze soort is hun hoge mate van zelfreflectie (Jos Douma gebruikte zelfs het woord ‘hyperreflectie’ in zijn antwoord op mijn blog van gisteren). Een belangrijk deel van het emerging debat lijkt te bestaan uit de vraag ‘wat is emerging?’. Of het nu gaat over nieuwe kerkvormen, liturgie of spiritualiteit, over ethiek, maatschappijkritiek of theologie - steeds weer klinken de vragen: wat is emerging church? wat is emerging theology? wat is emerging…? De vraag beheerste ook het plenaire gesprek op het symposium van afgelopen donderdag: wat is de emerging church ten opzichte van de gevestigde kerk?

En nee, ik zal daar beslist niet schamper over doen. Deze reflectie, zelfs deze zelfreflectie is zinvol en waarschijnlijk zelfs noodzakelijk. Gisteren vertelde ik je over de verschuiving van het beschrijvende begrip naar het voorschrijvende begrip ‘emerging’. Annedien Hoen reageerde daar buitengewoon scherpzinnig op: “Als je een historisch perspectief toevoegt waren alle stromingen binnen de Christelijke kerk "emerging" en was het Christendom ooit een "emerging church" binnen een bepaalde context.” Inderdaad, dit proces voltrok zich vaker! Volgens Phyllis Tickle in ieder geval elke 500 jaar (The great Emergence). En dus – zo leek de conclusie van Annedien – is het terecht dat je je aandacht verschuift van het ‘dat’, naar het ‘wat’ van de verandering… Reflectie dus. Het heeft te maken met volwassenwording van een nieuwe beweging. Met een knipoog voegde ze daaraan toe: “voor je het weet is wat wij nu ‘emerging’ noemen alweer ‘traditioneel’.” Inderdaad, nog één stapje verder en je bent bij het scenario van Peter Tuin, die over twintig jaar een boek voorziet onder de titel ‘Ooit Emerging – einde van een zoektocht’.

Zelfreflectie als een fase in de volwassenwording – het zal nog wel even voortgaan, denk ik. Ook ik zal daar nog wel eens over schrijven. Maar misschien zijn we intussen ook wel toe aan de volgende fase. Ik zou dat de fase van de ‘tweede spontaniteit’ willen noemen (analoog aan wat in de hermeneutiek de eerste en de tweede naïviteit heet). De ‘eerste spontaniteit’ was het eenvoudigweg ontstaan van de nieuwe initiatieven, zonder dat zij zich zelf ervan bewust waren dat ze deel uitmaakten van een stroming of beweging – de oorspronkelijke ‘emerge’, zeg maar. Vervolgens verdween een deel van die spontaniteit, omdat we gingen nadenken over wat we waren en zijn: de huidige reflectie, zelfreflectie of zelfs hyperreflectie. We werden ons bewust van het feit dat we ‘emerging’ zijn. Een zinvol bewustzijn, zeker, maar niet als laatste stadium. Zou het kunnen zijn dat we inmiddels toe zijn aan de volgende fase? – de ‘tweede spontaniteit’: gewoon weer aan de slag met wat we aan het doen waren - maar nu met het bewustzijn dat we behoren bij een bredere stroom, emerging church genaamd.

Een tweede spontaniteit – en daarbij hoort hernieuwde focus. Minder zelfreflectie, minder demarcatiedebatten, minder zoeken naar kenmerken. En meer aan het werk, of misschien meer meditatie en contemplatie (maar ook dat moet je ‘doen’). Laat dan iedereen het deel oppakken dat bij hem of haar past. Praktisch aan de slag in achterstandswijken en VINEX-wijken of experimentele vieringen in hippe zaaltjes. Trouw pastoraat plegen en preken verzorgen in gevestigde kerken of juist de vernieuwing zoeken in liturgie en muziek. Verdieping zoeken in het leven van het ‘Koninkrijk van God’ of juist grondige studie van de bijbel en de postmoderne denkers. Bezinning op nieuwe media en sociale platforms of creatieve en artistieke verwerking van Koninkrijksdenken... En de lijst kan eindeloos worden uitgebreid. Maar hoe het ook zij: aan de slag!

De charme van deze tweede spontaniteit is dat we van elkaar weten, dat we van elkaar kunnen leren en genieten. We zijn ons immers bewust geworden van het feit dat er meer aan de hand is dan de toevallige samenkomst van enkele individuele pioniers. Er is een beweging, er komt wat op, het borrelt en stuwt onder de oppervlakte. Luctor et emergo! En het heet emerging church als het herkend wordt als uiting van een nieuwe creatieve geest, als het tintelt van nieuwe hoop, als het de taal van de postmoderne mens verstaat en spreekt, als het bereid is diep af te dalen in het weerbarstige leven van de 21e eeuw. Met nieuwe focus!

Ik ga maar weer gewoon aan de slag, denk ik.

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl