De kerk zit op z'n gat!

De kerk heeft een gat – dat is een ‘ontdekking’ die enkele jaren geleden in Zuid-Holland werd gedaan tijdens een studiedag van gemeenteadviseurs, zo vertelt ds. Dick van Dijk aan Willem Smouter voor de EO-microfoon. Het gat betreft de afwezigheid van de generatie 25-50 jarigen. Deze verbijsterende ontdekking werd voorgelegd aan zo’n 20 gemeenten en, zo zegt Van Dijk: ‘tot onze verbazing werd het alom herkend’ – ja, je leest het goed: ‘tot onze verbazing’. Ik vraag me af in welke afgelegen grot deze ‘ontdekkers’ de afgelopen jaren zich hebben opgehouden.

Maar de ‘ontdekking’ wordt nu wel serieus genomen. Luister naar ds. Van Dijk: ‘Toen hebben we een studiedag gehouden. Uit die studiedag is een aantal adviezen gekomen en één van die adviezen was: schrijf een brochure waardoor je de kerkenraden aan het denken zet met de vraag: waar zit in onze gemeente de beleving van dat gat…?’. Wat denk je, zouden 25-50 jarigen erg bemoedigd raken door deze woorden? Ik krijg er zelf als veertiger koude rillingen van: studiedag, adviezen, brochure en dan nadenken over ‘de beleving van dat gat in onze kerk’… Brr!

Maar nu komt er zelfs een ‘inspirerende bezinningsdag voor kerkenraden en predikanten’ op 18 juni a.s. rondom de vraag ‘Waar is de tussengeneratie gebleven en hoe zouden wij ons tegenover hen kunnen opstellen?’ Een drietal gedegen theologen voert het woord: professor Gerben Heitink, dr. Jeroen Jeroense en drs. Wim Dekker – mannen met gezag, zeker! Maar voor zover ik heb kunnen nagaan is Jeroense met geboortejaar 1961 de jongste van dit gezelschap – laat ik aannemen dat hij 48 is. Dat is toch wonderlijk als het gaat om de generatie 25-50 – waarom komen deze mensen zélf niet aan het woord? Of is het contact inmiddels zo ver weg, dat ze niet meer te vinden zijn? Desgevraagd wil ik wel wat namen doorspelen.

Ja, je hoort het goed: ik ben hier bijzonder cynisch over. Dit probleem is al zeker 20 jaar zichtbaar en de Protestantse Kerk heeft tot nu toe niet getoond werkelijk belangstelling te hebben voor deze generatie. Of beter gezegd: ze heeft geen belangstelling getoond voor de samenleving waarin deze generatie zich beweegt: de netwerk- en informatiesamenleving. De kerk functioneert nog altijd zoals de samenleving van de jaren ’50 of zelfs ’80. Maar intussen maken we een maatschappelijke en culturele omwenteling mee van historische omvang, een omwenteling waarvan we de gevolgen slechts kunnen onderschatten. Nu zou ik de verdenking op me kunnen laden daarvan een stokpaardje te maken, maar zeg nu zelf: het onvermogen en de onwil in de kerk om van internet en nieuwe media werkelijk gebruik te maken enerzijds en het geconstateerde ‘gat’ anderzijds vertoont toch wel opmerkelijke parallellen… Het is precies deze generatie die er midden in zit!

Ik luisterde naar het gesprek tussen Willem Smouter (zelf ook dominee) en Dick van Dijk en werd steeds treuriger door het ongeïnspireerde gepraat over bezinningsdagen en brochures, over begrip en toenadering en over interesse tonen in de leefwereld van bla bla bla… Het ongeduldige gehum van Willem Smouter deed me vermoeden dat ik niet de enige was die hier verdrietig van werd. Dat werd duidelijk toen Smouter zelf het woord nam – onwillekeurig zette ik de radio wat harder, want de woorden waren me uit het hart gegrepen. Luister mee:

‘Weet u, ik ben ongerust dat dit precies het paard achter de wagen spannen is. Ik vat het zo samen: je houdt de kerk voor oude mensen – die zijn daar geestelijk eigenaar van en je accepteert dat de opgroeiende generatie gewoon elders iets vindt’. Dat zeiden we eerst al van de jongelui (‘val ze niet teveel lastig’) en nu gaat u dat zeggen van de leeftijd van 25-50. Ik ben bang dat u het geestelijk eigenaarschap van die kerk houdt bij die oude mensen en dat u straks het licht kunt uitdoen. Moet je niet juist deze mensen uitdagen – dat zijn de mensen die power hebben, dit zijn de mensen waar heel de samenleving het van verwacht. In heel de wereld kijken ze naar deze mensen, die willen ze erbij hebben – ‘want jullie maken het verschil!’ – Moet je niet zeggen: we maken julie tot de geestelijk eigenaar. En als wij ons als ouderen wat ongemakkelijk voelen, so be it, maar het moet jullie ding zijn.’

Dank je wel, Willem Smouter, voor deze rake woorden. Dat is, in mijn ogen, precies wat er ontbreekt: de moed om de jonge generatie het ‘geestelijk eigendom’ te geven. Het ontbreekt aan moed om jonge generaties uit te dagen de verantwoordelijkheid te nemen en ze die dan ook te geven. De oude garde blijft aan de knoppen draaien – immers als de vraag is: hoe moeten wij (wij, de kerk!) ons opstellen tegenover deze generatie, dan is die ‘wij’ dus zelf niet die groep 25-50-jarigen. Het ‘wij’ van de kerk is de 50+ generatie! De vanzelf-sprekendheid van dat ‘wij’ is stuitend!

Ja, er is een gat in de kerk – maar de kerk zit op dat gat. Waarom wordt er niet gehonoreerd wat er wel degelijk gebeurt in kringen die zich emerging church noemen? Waarom wordt er eindeloos geld gepompt in internetprojecten die bij voorbaat gedoemd zijn te mislukken, omdat ze bedacht en gemaakt zijn door 50-plussers. Waarom worden succesvolle initiatieven die er zijn (offline en online) niet ondersteund en omarmd? Waarom wordt niet erkend dat de koers van de afgelopen 20 jaar jammerlijk heeft gefaald (de kerk is in die tijd gehalveerd!).

Maar wie zal het zeggen – misschien wordt er na donderdag wel een commissie in het leven geroepen die een rapport kan schrijven met aanbevelingen voor verdere overdenking... Ik wens hen veel succes!

Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl

P.S.: Een vroege versie van een flyer voor deze dag vertoonde deze cartoon. Terecht heeft die het niet 'gehaald'. Een medewerker van de PKN heeft mij dringen verzocht de officiele flyer aan te bieden. Hierbij dus...