INLEIDING
Spreek zelf in mij het rechte woord.
Zo vaak ik woorden voor U vond
heb ik mij in mijn woord vermomd.
Nu wacht ik tot Gij zelve komt
en spreekt, zodat uw knecht het hoort.
MUUS JACOBSE
Twijfel in alle kleuren
Dit boek gaat over twijfelen. En over geloven. Ik ga je vertellen dat die twee bij elkaar horen, geloven en twijfelen. Twijfelen is anders geloven. Want wie twijfelt is van de kaart. Je bent verward, misschien zelfs in paniek. Dat is niet vreemd, want je bent het vertrouwde kwijtgeraakt, je betreedt nieuw land, waar je de weg nog niet kent. Misschien voel je je wel verdwaald, verloren. En ook dat klopt, want je bevindt je in een land waarvan nog geen kaarten bestaan. Je bent letterlijk van de kaart gelopen en vraagt je nu af: waar ben ik? Je hebt veel verloren in je twijfel, maar vind je ook wat terug? Dat zijn de vragen waarover ik met je nadenken wil.
Je hebt twijfel en twijfel. Je kunt twijfelen tussen het kopen van een rok of een broek, tussen wel of geen auto, tussen geel behang of blauwe muren. Die twijfel heet aarzeling en heeft te maken met keuzemogelijkheden en met onzekerheid. Deze twijfel kennen we allemaal. Je kunt ook twijfelen aan de goede afloop van een avontuur, aan de betrouwbaarheid van het bedrijf waarmee je zaken doet of aan de uitkomsten van een wetenschappelijk onderzoek dat jouw keuzes zou kunnen beïnvloeden. Die twijfel heet gezonde achterdocht en is een blijk van zelfstandigheid. Over deze twijfel heb ik het hier niet.
Je kunt er als gelovige aan twijfelen of de aarde in zes dagen is geschapen en of Jezus werkelijk op het water liep. Je kunt je afvragen of de bijbel letterlijk geïnspireerd is en of wonderen echt gebeuren. Dat is de twijfel die een mens doet doorvragen voorbij het vanzelfsprekende en het aangeleerde. Deze twijfel helpt je volwassen te worden. Want wie helemaal geen vragen stelt (en dus nooit ergens aan twijfelt), zal nooit iets nieuws leren. Deze twijfel leidt tot nieuwsgierigheid en is een belangrijke drijfveer achter de wetenschap. Maar ook over deze vorm van twijfel zal ik het niet hebben.
Er zijn ook gelovigen die niet twijfelen aan God of aan wat ze van God geloven. Voor hen is de bijbel waar en duidelijk. Maar ze twijfelen wel, ze twijfelen aan zichzelf. Of ze wel uitverkoren zijn, of de genade wel voor hen bestemd is, of ze wel echte gelovigen zijn. Het is twijfel die in sommige kringen wordt gekoesterd en door anderen wordt verafschuwd. Ik denk dat het een gevaarlijke vorm van twijfel is die kan leiden tot grote psychische problemen. Maar ook over die twijfel zal ik het hier niet hebben.
Existentiële twijfel
En dan is er nog de twijfel die zich meldt in een ontwrichtende crisis, in een revolutie van de geest. Lang was je een gelovige, zonder grote vragen of twijfels. Maar plotseling verandert alles wat heilig voor je was in de meest onwaarschijnlijke onzin die je bedenken kunt. De bodem valt weg onder alles waarop je bouwde en alle houvast verdampt. Het overkomt je en je begrijpt niet wat er gebeurt. Het kan snel gaan of geleidelijk, maar het effect is hetzelfde: je wereld stort in en een nieuwe, vreemde, onwezenlijke wereld rijst op uit het stof. Maar die nieuwe wereld maakt je bang en eenzaam – was hier ooit al iemand anders? Intussen is de oude wereld reddeloos verloren, de brug die je over bent gerend is ingestort en een diepe kloof is alles wat je nog ziet als je achterom kijkt. Deze twijfel noem ik existentiële twijfel en over deze twijfel heb ik het hier. Dat is de twijfel die mensen bang maakt – en terecht.
Lees verder...
Boele P. Ytsma
zoekendgeloven.nl
